Ik met mijn vele pruiken, waar ik steeds een andere 'ik' was
Wie ben je eigenlijk, en hoe kom je over bij anderen? Dat vraag ik me soms weleens af. Hoe ik mezelf zie, komt niet altijd overeen met hoe een ander mij ziet.
Wat betekent identiteit eigenlijk? Volgens Van Dale heeft identiteit te maken met het eigen karakter van een persoon of groep. Als ik daaraan denk, gaat het voor mij over de binnenkant van een persoon. Wie ben je? Wat vormt je? Wat zijn jouw kenmerken? En verandert dat in de loop van de tijd?
Hoe zie je jezelf en hoe ziet een ander jou?
Tijdens de overgang van haar naar kaal merkte ik hoe verschillend mijn zelfbeeld en de blik van anderen konden zijn. Eerst voelde ik me onzeker en niet vrouwelijk. Later voelde ik me juist zekerder, terwijl anderen zich afvroegen of er iets met mij aan de hand was.
We worden beïnvloed door onze omgeving, maatschappelijke verwachtingen en beelden op sociale media. Tegelijkertijd hebben we verschillende kanten en nemen we verschillende rollen aan. Rolmodellen kunnen laten zien dat je niet aan één ideaal hoeft te voldoen. Brené Brown schrijft in De kracht van kwetsbaarheid (2013) over de moed om jezelf te laten zien, ook als je niet aan alle verwachtingen voldoet.
Kwetsbaarheid en transformatie
Als docent probeer ik me kwetsbaar op te stellen. Voor mij was het een bewuste keuze om geen haarwerk te dragen. Dat vond ik spannend, maar uiteindelijk gaf het me de vrijheid om meer mezelf te zijn. Het was een proces van verandering, van binnen én van buiten. Terugkijkend zie ik daarin een transformatie. Tijdens zo’n proces gebeurt er veel wat niet direct zichtbaar is. Je twijfelt, zoekt, probeert en ontdekt. Je weet niet altijd waar je uitkomt, maar juist door die onzekerheid aan te gaan, ontstaat er ruimte voor iets nieuws.
Dat is ook wat ik leerlingen wil laten ervaren. Dat niet alles perfect hoeft te zijn en dat je niet vooraf hoeft te weten hoe iets moet worden. Je mag fouten maken, experimenteren en nieuwe wegen inslaan. Juist wanneer iets anders loopt dan verwacht, kun je mogelijkheden ontdekken die je anders misschien niet had gezien.
Ook bij kunstmaken is dat proces belangrijk. Je begint met een idee, experimenteert, loopt vast en probeert opnieuw. Een fout hoeft niet het einde te zijn, maar kan juist een nieuwe mogelijkheid bieden. Het eindwerk doet ertoe, maar de weg ernaartoe is minstens zo waardevol. Juist daarin leer je anders kijken, keuzes maken en nieuwe mogelijkheden ontdekken.
Gert Biesta beschrijft in Door kunst onderwezen willen worden (2021) hoe kunsteducatie ons kan helpen ons te verhouden tot de wereld om ons heen.
Als kunstdocent wil ik ruimte bieden aan experiment, onzekerheid en kwetsbaarheid. Een plek waar je niet alles vooraf hoeft te weten, waar fouten kansen worden en waar je al makend ontdekt wat er mogelijk is. Want juist in het proces kan iets ontstaan wat je vooraf niet had kunnen bedenken. Niet alleen in het werk, maar ook in jezelf.
Hoe creëren we een veilige ruimte waarin jongeren durven te experimenteren, uitdagingen aangaan en zichzelf kunnen ontwikkelen, zonder dat ze zichzelf persoonlijk hoeven bloot te geven?